interview met Isabelle Tollenaere

achtergrond: Expo 26-29 maart 2020

De stilte van de bossen en de rust van de open heide schenken steeds opnieuw die twee moeilijke dingen; de herinneringen en de innerlijke drang iets nieuws te maken'. Een quote die waardig is om uit een donkerbruin plakje hout te beitelen en er de leefruimte mee te ontsieren. Maar net uit die volksche gedachtegang zijn residentieplekken ontstaan en in deze 'droom' voelt iedereen zich veilig. Daar vind je de kracht om ongestoord te gaan. Isabelle Tollenaere zal een maand lang smelten van geluk in de expo-ruimte van Het Bos. Kom de geur opsnuiven...

allereerst een portie vragen:

Als ik je werk bekijk ben je het soort kunstenaar wier hoofdmedium film is maar je doet veel meer dan dat. Hoe zie je jezelf?

Dat is een vraag met een antwoord in beweging. In de eerste plaats zie ik mezelf toch als een filmmaker denk ik, maar één die zich niet door haar medium beperkt voelt, net zoals ik me in film nooit beperkt heb gevoeld binnen een genre, maar altijd hybride films heb gemaakt. Misschien zie ik mezelf in de eerste plaats nog steeds als filmmaker omdat ik tot voor kort enkel films maakte en het nog maar recent is dat ik andere horizonten verken. Het is door een langdurige residentie in Parijs en een andere in Shanghai dat ik spontaan ruimer begon te denken dan enkel single screen projectie of zelfs enkel video. Ik was doelbewust naar Parijs en Shanghai getrokken voor research voor een nieuwe film, maar ik werd er zo geprikkeld door die nieuwe omgevingen dat ik naast mijn onderzoek voor de film ook spontaan met fotografie en objecten begon te werken. Ik begon daar meer te 'spelen', minder doelgericht, meer afgaand op mijn gevoel. Heel spontaan en heel anders dan jaren aan één lange film boetseren! Ik denk dat er daardoor een soort vrijheid in mijn hoofd ontstond, een verandering in denken en werken, die ik mee naar huis nam, waardoor er nieuwe ideeën bleven ontstaan voor installaties en foto's. Ideaal zou zijn om de afwisseling tussen de twee te kunnen blijven doen, tussen langere en kortere projecten. Maar elk project vraagt om een andere aanpak natuurlijk, en die is niet altijd te voorspellen. Ik heb net met 2 vrienden/co-regisseurs, Sofie Benoot en Liesbeth De Ceulaer, een lange film afgewerkt, Victoria, waar we 6 jaar geleden aan begonnen zijn. En nu ga ik op één maand tijd een video-installatie maken in Het Bos. Wel met beelden die ik afgelopen zomer maakte gedurende een reis van 2 weken in Litouwen, maar toch, het contrast kon niet groter zijn! Ik denk dat ik die afwisseling nodig heb. Dit is nog maar de tweede keer dat ik een installatie presenteer, ik voel me dus nog steeds een beginner in ruimtelijk werken en ik snak soms naar de relatieve veiligheid van het éne grote scherm... maar dat is net ook spannend natuurlijk. En ook films maken blijft ongelooflijk spannend. Elke keer denk ik opnieuw: een film maken, hoe doe je dat eigenlijk?

Ben je opgegroeid in een creatieve omgeving?

Toch wel ja. Vooral door mijn moeder, die ook kunstenares is. Ik heb haar altijd weten tekenen en schilderen, en mijn beide ouders muziek spelen. Het was de normaalste zaak om naar de tekenschool en de muziekschool te gaan als kind. Net zoals ik later werd gestimuleerd om naar het kunsthumaniora te gaan en nog later audiovisuele kunsten te gaan studeren.

Weet je al wat je gaat doen tijdens je residentieproject in het bos? Ik heb iets opgevangen over een audiovisueel sculptuur?

Ja, net als bij mijn vorige residenties heb ik een duidelijk project voor ogen. Afgelopen zomer maakte ik een reis naar Litouwen en Duitsland met mijn moeder. We deden hetzelfde traject met de trein dat haar ouders, mijn grootouders, noodgedwongen maakten tijdens WO II. Toen werden ze door Duitse soldaten de trein op gezet vanuit hun geboorteland Litouwen naar Kassel, om daar in een werkkamp terecht te komen. Later belandden ze in België waar ze uiteindelijk bleven. Tijdens deze terugwaartse beweging die mijn moeder en ik deze zomer maakten, filmde ik beelden van wat ze misschien ooit zagen. Een verzameling beelden die voor herinneringen kunnen doorgaan. Dit koppel ik aan het feit dat mijn grootmoeder de laatste 10 jaar van haar leven dementie kreeg en dus haar herinneringen verloor. Om één of andere reden begon ze ook vanalles in meerdere plastic zakjes in te pakken. Dat vond ik een mooie visuele metafoor voor het willen bewaren van dingen, terwijl ze door die lagen plastic net minder zichtbaar of toegankelijk worden, als een falend geheugen. Wat ik ga tonen in Het Bos wordt zo een installatie van meerdere videoschermen die worden ingepakt in laagjes plastic. De wazige beelden op de schermen zijn als vervagende herinneringen, beelden waar we niet echt toegang meer toe hebben.

''An adventurer can always go home, an exile can not", kan je die titel van je expo wat toelichten?

Afgelopen zomer waren mijn moeder en ik avonturiers die heen en weer naar Litouwen konden reizen, die zomaar terug naar huis konden, een vanzelfsprekendheid. Mijn grootouders en zoveel andere vluchtelingen konden en kunnen dat ook vandaag niet. De titel is een letterlijk citaat van Jonas Mekas, de experimentele filmmaker, kunstenaar en dichter, die als Litouwse oorlogsvluchteling naar New York trok.

Voor je expo opening (do 26/3) heb je ook een kortfilmprogramma samengesteld. Ik moet toegeven dat ik geen enkele van de kortfilms ken die je geselecteerd heb dus ik ben benieuwd... Op basis van wat heb je geselecteerd en wat mogen we daarvan verwachten?

Het is een programma dat Eva Van Tongeren van De Imagerie en ik samen hebben gemaakt, ontstaan uit een dialoog over en gebaseerd op de thematieken waar ik rond werk met deze installatie, zoals de feilbaarheid van het geheugen, en het maken van een reis, mentaal en/of fysiek. Het is een heel verscheiden en verrassend programma geworden, denk ik. Het eerste is zelfs geen film maar een sound piece van Félix Blume, we gaan samen naar misthoorns van boten luisteren! De eerste 3 zijn zeer korte werken, allemaal rond de 5 minuten, en dan is er een langere film: Sylvia Christel, Paris van Manon de Boer, waarbij de actrice herinneringen ophaalt aan haar tijd in Parijs en Los Angeles. Over de onmogelijkheid van een biografie en het maken van een coherent verhaal uit iemands leven. Kom zeker kijken!

file

Je film 'The Remembered Film' staat op Mubi zag ik, heel cool! Hoe is die daar terecht gekomen?

Mijn vorige film Battles heeft op Mubi gespeeld en zo ben ik in contact gebleven met hen. Recent stelde ik hen The Remembered Film voor en ze hebben opnieuw toegehapt. Ik vind Mubi zelf een heel fijn video-on-demand platform vanwege de grote verscheidenheid aan films die ze aanbieden, qua genre, lengte, bekendere en meer obscure films, zowel recente werken én klassiekers. Door hun focus programma's heb je bovendien soms de kans om een heel oevre te zien van één filmmaker. Zo ben ik momenteel alle films van Yuzo Kawashima aan het binge-watchen. Elke dag brengt een nieuwe film en dus weer een nieuwe verrassing. Laatst ontdekte ik zo Dhuvina van Mani Kaul, een wonderlijke film die nu nog door mijn hoofd spookt. En doordat er elke week ook weer een film verdwijnt ontstaat er een tijdsdruk waardoor ik sneller naar iets ga kijken dan naar dezelfde film die eigenlijk al jaren op mijn harde schijf staat te beschimmelen...

Het huidige politiek klimaat heeft hard gesnoeid in cultuur- en projectsubsidies, is dat iets wat merkbaar is in je directe omgeving van collega filmmakers en kunstenaars?

Zeker! Naast een algemeen gevoel van ongerustheid bij veel mensen, ken ik organisaties en kunstenaars die daar onmiddellijk de gevolgen van dragen. Ik heb dankzij een ontwikkelingsbeurs van de overheid mede dit nieuwe werk kunnen ontwikkelen, net zoals zovele andere kunstenaars afhankelijk zijn van een projectsubsidie e.d. voor het realiseren van nieuw werk of het kunnen blijven voortbestaan van een organisatie. Hoewel het Vlaams Audiovisueel Fonds buiten schot bleef groeit er ook onder filmmakers steeds meer ongerustheid over dit huidige politieke klimaat en wat het uitdraagt. Wat me vooral tegen de borst stuit is dat de mogelijkheid om als jonge maker te experimenteren en te groeien steeds meer in het gedrang komt. Alles wordt afgemeten aan onmiddellijk resultaat en meetbare factoren zoals bezoekersaantallen. Tegenover deze negatieve en angstaanjagende beweging die vanuit de beleidsmakers gebeurt, staat dat veel makers sindsdien samenkomen om in groep over allerhande zaken na te denken, zichzelf en het veld in vraag te stellen en veranderingen proberen te bewerkstelligen. Mensen die voordien meer als eilandjes opereerden en elkaar praktisch nooit spraken komen samen voor eenzelfde doel en dat is prachtig. Ze krijgen ons niet klein. Maar de overheid moet verdomme wel hun beleid veranderen.

Isabelle Tollenaere Expo - 26 t/m 29 maart 2020

Met om 21u een filmprogramma samengesteld door Isabelle Tollenaere en Eva van Tongeren:
Fog Horns (2019) - Félix Blume
Hand Movie (1966, 5’) - Yvonne Rainer
Darce Cuenta (2008, 3’) - Jessica Sarah Rinland
Sylvia Kristel - Paris (2003,39’) -Manon de Boer

  • jun

  • wo03 jun

  • do04 jun

  • vr05 jun

  • za06 jun

  • zo07 jun

  • ma08 jun

  • di09 jun

  • wo10 jun

  • do11 jun

  • vr12 jun

  • za13 jun

  • zo14 jun

  • ma15 jun

  • di16 jun

  • wo17 jun

  • do18 jun

  • vr19 jun

  • za20 jun

  • zo21 jun

  • ma22 jun

  • di23 jun

  • wo24 jun

  • do25 jun

  • vr26 jun

  • za27 jun

  • zo28 jun

  • ma29 jun

  • di30 jun

  • jul

  • wo01 jul

  • do02 jul

  • vr03 jul

  • za04 jul

  • zo05 jul